Is een cookiebanner verplicht? Wat de regels in Nederland vragen en hoe je het technisch goed doet
Een cookiebanner is verplicht zodra je cookies of vergelijkbare technieken gebruikt waarvoor toestemming nodig is, zoals trackingcookies en advertentietags. Lees wat de Telecommunicatiewet en de AVG vragen en hoe je het technisch goed inricht.

Een cookiebanner is verplicht zodra je website cookies of vergelijkbare technieken gebruikt waarvoor de wet toestemming vraagt. Dat zijn in de praktijk vooral trackingcookies, advertentietags, pixels van sociale netwerken en analysediensten die meer doen dan een eenvoudige telling. Functionele cookies, zoals een winkelmandje of een taalkeuze, mag je zonder toestemming plaatsen, en hetzelfde geldt voor analytische cookies met geen of geringe gevolgen voor de privacy. Ook dan moet je bezoekers wel vertellen dat je ze gebruikt, bijvoorbeeld in je privacyverklaring.
Gebruik je niets wat toestemming vraagt, dan heb je ook geen banner nodig; de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zegt dat zelf vrij direct. Gebruik je wel zulke tags, dan gaat het om meer dan een venster met twee knoppen. De banner moet eerlijk informeren, weigeren moet even makkelijk zijn als accepteren, en de techniek erachter moet de tags werkelijk tegenhouden tot iemand heeft gekozen. Juist dat laatste gaat in de praktijk vaak mis.
Wanneer een cookiebanner verplicht is, en wanneer niet
De vraag of een cookiebanner verplicht is, begint niet bij de banner maar bij een inventaris van wat je website werkelijk laadt. Een eenvoudige bedrijfssite zonder externe meetdiensten plaatst soms alleen functionele cookies. Een webshop met advertentietags, een chatwidget en ingesloten video's plaatst vaak een reeks cookies van derden, waarvan de eigenaar lang niet altijd weet dat ze er staan.
Stel dat een installatiebedrijf een nieuwe website laat bouwen en een marketingbureau later een advertentietag en een heatmaptool toevoegt. Het bedrijf heeft nooit bewust voor tracking gekozen, maar de website doet het wel, en vanaf dat moment is een banner nodig die die tags tegenhoudt. De verplichting volgt uit wat er technisch op je site draait, niet uit wat je van plan was.
De AP wijst organisaties er actief op dat ze kunnen stoppen met het verzamelen van persoonsgegevens via cookies, en dat de banner dan kan verdwijnen. Voor veel mkb-sites is de vraag welke meting echt nodig is daarom minstens zo nuttig als de vraag hoe de banner eruit moet zien.
Cookiewet en AVG: twee regels die samen gelden
Wat in de volksmond de cookiewet heet, is artikel 11.7a van de Telecommunicatiewet. Dat artikel zegt dat het opslaan van informatie op het apparaat van een gebruiker, of het uitlezen van informatie die daar al staat, alleen mag als de gebruiker duidelijke en volledige informatie heeft gekregen en daarvoor toestemming heeft gegeven. Het artikel begint met de woorden "onverminderd de Algemene verordening gegevensbescherming", wat betekent dat de AVG daarnaast blijft gelden. De Europese basis is artikel 5, lid 3 van de ePrivacyrichtlijn, die elke lidstaat in eigen wetgeving heeft omgezet.
Het derde lid van artikel 11.7a bevat de uitzonderingen. Toestemming is niet nodig voor opslag of toegang die uitsluitend dient om communicatie uit te voeren, die strikt noodzakelijk is om de dienst te leveren waar de gebruiker om vraagt, of die informatie oplevert over de kwaliteit of effectiviteit van de dienst, mits dat geen of geringe gevolgen heeft voor de persoonlijke levenssfeer. Het vierde lid bevat een vermoeden dat er persoonsgegevens worden verwerkt wanneer gegevens over het gebruik van verschillende diensten worden verzameld of gecombineerd om iemand anders te behandelen. Dat is precies wat trackingcookies doen.
De twee regels hebben ook verschillende toezichthouders. Het toezicht op artikel 11.7a ligt volgens artikel 15.1 van de Telecommunicatiewet bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM). De AP houdt toezicht op de AVG, dus op wat er gebeurt met de persoonsgegevens die je via cookies verzamelt. Voor jou maakt die verdeling weinig uit, want je moet aan beide voldoen.
Functionele, analytische en trackingcookies
De AP onderscheidt drie soorten cookies: functionele cookies, beperkt analytische cookies en overige cookies. Functionele cookies zorgen ervoor dat een website goed werkt, bijvoorbeeld door inloggegevens, taalvoorkeuren of producten in een winkelmandje te onthouden. Daarvoor is geen toestemming nodig, maar je moet bezoekers wel vertellen dat je ze plaatst. Beperkt analytische cookies verzamelen informatie over het bezoek, zoals het aantal bezoekers en de meest bezochte pagina's, en mogen geen grote gevolgen hebben voor de privacy.
Alles wat daarbuiten valt, is een overige cookie, en het bekendste voorbeeld is de trackingcookie. Trackingcookies volgen gedrag over meerdere websites en apps heen, waardoor er profielen kunnen ontstaan die advertentiebedrijven gebruiken voor gerichte advertenties. Voor dit soort cookies is altijd toestemming nodig. Volgens de AP verwerk je daarmee doorgaans persoonsgegevens, ook als je zelf geen naam of adres van de bezoeker kent.
Het woord cookie is daarbij eigenlijk te smal. Volgens de AP gelden de regels voor cookiebanners ook voor andere technieken waarmee je informatie op een apparaat opslaat of uitleest, zoals local storage, trackingpixels, web beacons en fingerprinting. De Europese toezichthouders werkten dat technisch uit in hun richtlijnen 2/2023 over de reikwijdte van artikel 5, lid 3 van de ePrivacyrichtlijn, en concluderen daarin dat ook trackingpixels en trackinglinks onder die bepaling vallen. Wie een cookieloze advertentiepixel gebruikt, ontkomt dus niet automatisch aan de toestemmingsplicht.
Analytische cookies zonder toestemming: de uitzondering en haar grenzen
Je wilt weten hoeveel mensen je site bezoeken, zonder metingen kwijt te raken aan een weigerknop. Die uitzondering bestaat echt: de AP schrijft dat beperkt analytische cookies met geen of geringe gevolgen voor de privacy zonder toestemming mogen, en verwijst daarvoor naar artikel 11.7a van de Telecommunicatiewet. Het kernwoord is alleen "geringe". De uitzondering geldt niet voor een meetdienst als zodanig, maar voor een specifieke inrichting met beperkte gevolgen.
Twee voorwaarden blijven altijd overeind. Verwerken die analytische cookies persoonsgegevens, dan heb je volgens de AP een grondslag nodig en moet het gebruik in je privacyverklaring staan. De AP noemt gerechtvaardigd belang als mogelijke grondslag voor functionele en beperkt analytische cookies, maar dan moet je een belangenafweging maken die je kunt aantonen, en moeten bezoekers makkelijk bezwaar kunnen maken. Dat kan via de banner of een duidelijke privacy- of cookiepagina.
Een harde lijst van wat nog geringe gevolgen heeft, publiceert de AP op haar cookiepagina's niet, maar uit de regels valt af te leiden waar het risico zit. Hoe meer gegevens je deelt met derden, hoe langer cookies blijven staan en hoe meer de meting lijkt op het volgen van individuen, hoe minder geloofwaardig een beroep op de uitzondering wordt. Op haar pagina over trackingcookies merkt de AP bijvoorbeeld op dat een bewaartermijn van een half jaar of langer al snel te lang is, en dat anonimiseren zelf een verwerking is, zodat je bij het verzamelen nog steeds aan de regels moet voldoen.
De AP noemt zelf alternatieven voor indringende analysetools die statistieken bijhouden zonder bezoekers over het hele internet te volgen, waaronder Matomo, Apache Superset, Plausible Analytics en OpenPanel. Daar staat uitdrukkelijk bij "mits goed ingesteld", dus ook een privacyvriendelijk pakket kan zo worden geconfigureerd dat er toch toestemming nodig is. De keuze voor een tool is het begin van de afweging, niet het eind.
Wat de Autoriteit Persoonsgegevens van een cookiebanner verwacht
Voor de banner zelf heeft de AP negen vuistregels gepubliceerd. Ze zijn een goed vertrekpunt voor wie zoekt naar een cookiebanner voorbeeld, omdat de AP er uitleg en voorbeelden bij geeft van hoe het wel en niet moet. De regels zijn:
- geef informatie over de verwerking van persoonsgegevens en het doel daarvan;
- zet vinkjes niet automatisch aan;
- gebruik duidelijke tekst;
- zet de verschillende keuzes op één laag;
- verberg bepaalde keuzes niet;
- laat iemand niet extra klikken om te weigeren;
- gebruik geen onopvallende link in de tekst om te weigeren;
- maak toestemming intrekken net zo makkelijk als toestemming geven;
- verwar toestemming niet met gerechtvaardigd belang.
Achter die regels zit het begrip geldige toestemming uit de AVG. Toestemming moet vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig zijn, en volgt uit een actieve handeling. Verder scrollen of swipen nadat er een informatiebalk in beeld is gekomen, of helemaal niets doen, telt volgens de AP niet als toestemming, en standaard aangevinkte categorieën in een diepere laag evenmin. Op de eerste laag moet in ieder geval staan dat er persoonsgegevens worden verwerkt, wie dat doet en met welk doel, of er gegevens met derden worden gedeeld en met hoeveel, en dat de bezoeker zijn toestemming kan intrekken.
Veel website-eigenaren gebruiken daarvoor een Consent Management Platform, een kant-en-klare toestemmingsdienst. Volgens de AP voldoen de standaardinstellingen daarvan in de praktijk vaak niet aan de AVG, en blijft de verantwoordelijkheid bij jou, ook als je de banner uitbesteedt. Kun je een platform niet goed instellen, dan moet je zelf maatregelen nemen, tot overstappen aan toe.
Weigeren moet even makkelijk zijn als accepteren
Dit punt keert in de berichten van de AP over handhaving steeds terug. De AP schrijft dat de knoppen voor accepteren en weigeren op dezelfde laag moeten staan, dat weigeren niet meer klikken mag kosten dan accepteren en dat de weigerknop goed zichtbaar en leesbaar moet zijn. Een banner met een grote knop "Alles accepteren" en daarnaast alleen "Instellingen", waarbij weigeren pas in een tweede venster kan, voldoet daar niet aan. Een weigeroptie die als link in een alinea is verstopt evenmin.
De Europese toezichthouders kwamen in januari 2023 tot vergelijkbare conclusies in het rapport van hun Cookie Banner Taskforce. Een ruime meerderheid van de toezichthouders vond het ontbreken van een weigeroptie op een laag met een akkoordknop een overtreding. Over kleur en contrast waren ze voorzichtiger: een vaste ontwerpnorm leggen ze niet op, maar een weigerknop met zo weinig contrast tussen tekst en achtergrond dat vrijwel niemand hem kan lezen, kan volgens hen kennelijk misleidend zijn. Ook dat beoordelen ze per geval.
Het ontwerp van de banner is daarmee geen puur marketingvraagstuk. Zonder direct zichtbare weigerknop accepteren bezoekers volgens de AP eerder trackingcookies, maar zo verkregen toestemming is juridisch zwak, en de data die je ermee verzamelt dus ook. Een neutrale banner levert minder metingen op, maar wel metingen waar je op kunt bouwen.
Een banner die werkt maar niets tegenhoudt
Het meest onderschatte probleem zit niet in de tekst van de banner, maar eronder. Een banner kan er perfect uitzien en toch niets tegenhouden, omdat de scripts al laden zodra de pagina opent. De bezoeker ziet een keuze, maar zijn gegevens zijn al onderweg. De AP noemde dit expliciet als een van de gebreken in haar waarschuwingsbrieven: websites die al cookies plaatsen voordat de bezoeker toestemming heeft gegeven.
Volgens de AP mag je geen trackingcookies plaatsen voordat de bezoeker toestemming heeft gegeven, en ook niet nadat hij heeft geweigerd. Technisch betekent dit dat elk script waarvoor toestemming nodig is pas mag worden geladen of geactiveerd nadat de bezoeker daarvoor heeft gekozen. Dat geldt ook voor ingesloten content van derden. De AP noemt als voorbeelden inactieve socialemediaknoppen die pas werken als de bezoeker erop klikt, en videoplatforms die een privacyvriendelijkere manier van insluiten aanbieden.
Het gaat vaak mis omdat tags via verschillende routes binnenkomen: een deel staat in de code, een deel in een tagmanager, een deel komt mee met een plug-in of widget, en niet al die routes luisteren naar dezelfde toestemmingsstatus. Elke keer dat er een tag bijkomt, moet iemand controleren of die achter de toestemming zit. Dat hoort bij het gewone technisch onderhoud na livegang, en het is ook een goede toets bij het beoordelen van de technische kwaliteit van een website.
Toestemming vastleggen, onthouden en intrekken
Wie toestemming vraagt, moet die ook kunnen bewijzen. De AP schrijft dat je moet kunnen aantonen dat bezoekers daadwerkelijk toestemming hebben gegeven. In de praktijk leg je dus vast welke keuze er is gemaakt, wanneer, en bij welke versie van de banner. Google stelt in zijn EU-toestemmingsbeleid een vergelijkbare eis voor bezoekers uit de Europese Economische Ruimte, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland: bewaar registraties van gegeven toestemming en geef duidelijke instructies om die in te trekken.
De keuze moet ook worden onthouden, zodat een bezoeker die heeft geweigerd niet bij elk paginabezoek opnieuw wordt bestookt. De Europese taskforce herinnerde eraan dat cookies die de voorkeuren van gebruikers voor een dienst onthouden als essentieel kunnen gelden. Tegelijk waarschuwde ze voor het omgekeerde: cookies die als essentieel worden gelabeld terwijl ze dat niet zijn. Een eerlijke indeling van je cookies is dus geen formaliteit.
Intrekken moet even makkelijk zijn als toestemming geven, en dat moet altijd kunnen, ook buiten de banner om. De AP noemt als voorbeelden een zwevende knop die altijd in beeld is of een plek bovenaan het cookiebeleid, en de Europese taskforce noemt een klein, permanent zichtbaar icoon of een link op een vaste plek. Vraag je toestemming namens derde partijen, dan moet je hen volgens de AP ook laten weten dat iemand zijn toestemming heeft ingetrokken. Technisch betekent intrekken dus meer dan een vinkje omzetten: tags moeten daarna stoppen, en het is zorgvuldig om de cookies die ze eerder plaatsten dan ook op te ruimen.
Mag Google Analytics zonder toestemming? Advertentietags en Consent Mode
Een voor de hand liggende vraag is of Google Analytics zonder toestemming mag. Op de cookiepagina's die de AP nu publiceert, staat geen aparte vrijstelling voor Google Analytics of voor een ander specifiek pakket, dus de algemene regel geldt: alleen beperkt analytische cookies met geen of geringe gevolgen vallen buiten de toestemmingsplicht. Of een concrete inrichting daaronder valt, hangt af van wat er wordt verzameld, met wie het wordt gedeeld en hoe lang het wordt bewaard.
Voor advertentietags is de situatie eenduidiger. Volgens de AP is gerechtvaardigd belang geen geldige grondslag om gepersonaliseerde advertenties te tonen, en de Europese taskforce stelt dat het plaatsen of uitlezen van cookies onder artikel 5, lid 3 niet op gerechtvaardigd belang kan rusten. Google schrijft bovendien zelf dat jij verantwoordelijk bent voor het verkrijgen van toestemming op je website.
Hier komt Google Consent Mode, de toestemmingsmodus, in beeld. Google benadrukt dat de toestemmingsmodus geen eigen banner of widget is, maar de keuze uit je bestaande banner doorgeeft aan de Google-tags. Die keuze wordt uitgedrukt in toestemmingstypen, zoals analytics_storage voor analyse en ad_storage, ad_user_data en ad_personalization voor de verschillende advertentiedoelen. Waarom meten met toestemming bij een campagnepagina meteen speelt, lees je in het artikel over wat een goede landingspagina is.
Google onderscheidt twee implementaties. Bij de basisimplementatie laden de Google-tags pas nadat de bezoeker op de banner heeft gereageerd, en volgens Google wordt er vóór toestemming niets verzonden, zelfs de standaard toestemmingsstatus niet. Bij de geavanceerde implementatie laden de tags meteen en sturen ze bij geweigerde toestemming cookieloze signalen, wat volgens Google betere conversiemodellering mogelijk maakt. Of zulke signalen onder de cookieregel vallen, beantwoordt Google niet voor je. Gezien de Europese richtlijnen over pixels en door scripts aangestuurde verzoeken is de basisimplementatie de voorzichtige keuze, en de geavanceerde een afweging die je bewust maakt.
Is een cookiewall toegestaan?
Een cookiewall is een banner die de website pas toegankelijk maakt als je de cookies accepteert. Volgens de AP geldt: als bezoekers zonder redelijk alternatief geen toegang krijgen wanneer ze trackingcookies weigeren, is er geen vrije keuze, en dan zijn zulke cookiewalls onder de AVG verboden. Dat geldt volgens de AP ook voor vergelijkbare technieken zoals scripts, local storage en trackingpixels. Voor overheidsorganisaties en andere publiekrechtelijke rechtspersonen is de regel strikter: het vijfde lid van artikel 11.7a bepaalt dat de toegang tot een dienst van een publiekrechtelijke rechtspersoon niet afhankelijk mag worden gemaakt van toestemming.
Rond consent or pay, toestemming geven of betalen voor een versie zonder gepersonaliseerde advertenties, namen de Europese toezichthouders in april 2024 een advies aan dat zich uitdrukkelijk richt op grote online platforms. Voor een gewone bedrijfswebsite of webshop is de vraag eenvoudiger: werkt de site normaal na een weigering? Zo niet, dan los je dat met een mooiere banner niet op.
Wat de controles van de AP tot nu toe opleverden
Sinds 2024 controleert de AP naar eigen zeggen strenger op cookies. In april 2025 stuurde de AP brieven aan vijftig organisaties met een misleidende cookiebanner, waaronder webwinkels, mediabedrijven en verzekeraars. Dat waren volgens de AP de eerste vijftig van vijfhonderd organisaties die ze elk jaar wil waarschuwen, geselecteerd uit tienduizend Nederlandse websites die ze voortdurend monitort. Wie niet binnen drie maanden aanpaste, liep een groot risico op onderzoek en een boete.
In november 2025 meldde de AP dat meer dan tweehonderd websites waren gewaarschuwd en dat ongeveer driekwart de banner had aangepast. Op 16 oktober 2026 meldde de AP een onderzoek naar twee organisaties die ondanks uitleg en een waarschuwing een banner blijven gebruiken zonder direct zichtbare weigerknop. In de maanden daarvoor waarschuwde de AP zo'n honderd organisaties, onder meer in de media, de zorg en welzijn en de verzekeringsbranche, en zo'n 70 procent past een verkeerde banner daarna aan.
Er zijn ook boetes opgelegd. In 2024 legde de AP het bedrijf achter Kruidvat een boete op van 600.000 euro, omdat op Kruidvat.nl de vakjes voor volgsoftware standaard waren aangevinkt en weigeren veel stappen kostte. Coolblue kreeg een boete van 40.000 euro omdat het bedrijf er in 2020 automatisch van uitging dat bezoekers instemden met cookies. Het patroon is consistent: eerst uitleg en een waarschuwing, daarna handhaving voor wie niets verandert.
Een technische controle in vijf minuten
Je hoeft geen jurist of ontwikkelaar te zijn om een eerste indruk van je eigen banner te krijgen. Open je website in een privévenster, zodat er geen eerdere keuze is opgeslagen, en open de ontwikkelaarstools van je browser. Daarin zie je onder het tabblad voor opslag welke cookies er staan, en onder het netwerktabblad welke verzoeken de pagina naar andere domeinen stuurt. Klik nog niets weg en kijk eerst wat er al gebeurt. Wie verder wil, kan het gratis auditprogramma van de Europese privacytoezichthouders (EDPB) gebruiken waar de AP naar verwijst.
Loop daarna deze vragen langs:
- Staan er vóór je keuze al cookies of verzoeken van advertentie- of analysediensten die toestemming vragen?
- Staat er op de eerste laag een weigerknop die even zichtbaar en even makkelijk is als de akkoordknop?
- Zijn er in een tweede laag categorieën al aangevinkt?
- Verdwijnen die verzoeken als je weigert en de pagina opnieuw laadt?
- Kun je je keuze later eenvoudig terugvinden en wijzigen, ook zonder de banner opnieuw op te roepen?
Zie je bij de eerste vraag al verzoeken naar advertentie- of meetdiensten, dan heb je waarschijnlijk precies het probleem dat de AP in haar brieven aanwijst. Deze controle hoort in je vaste lijst voor livegang, naast de punten uit de checklist voor een launch-ready website. Kijk dan meteen of je site moet voldoen aan de regels voor digitale toegankelijkheid, want een banner die je niet met het toetsenbord kunt wegklikken, kan voor een deel van je bezoekers de hele site blokkeren.
Een banner is het zichtbare deel van een technische keuze
De cookieregels verplichten je niet tot een bepaalde vormgeving, maar wel tot een eerlijke keuze en techniek die die keuze respecteert. De eenvoudigste route is vaak minder meten: alleen tags gebruiken waar je werkelijk beslissingen op neemt, en alles wat toestemming vraagt pas laden nadat de bezoeker heeft gekozen. Dat maakt de banner eenvoudiger en je data betrouwbaarder. Bouw je een nieuwe site, neem toestemming dan vanaf het begin mee in de code in plaats van er later een banner overheen te leggen. Dat is een van de dingen die je bij een website laten maken het beste vooraf vastlegt.
Dit artikel legt de regels en de techniek uit, maar is geen juridisch advies. Twijfel je over je eigen situatie, dan raadt de AP zelf aan om professioneel advies te zoeken. Dat geldt zeker voor afwegingen als gerechtvaardigd belang of de geavanceerde toestemmingsmodus.
Bronnen
Voor de wet, de standpunten van de toezichthouders en de werking van de Google-tags in dit artikel zijn de volgende primaire bronnen geraadpleegd.
- Telecommunicatiewet, artikel 11.7a (cookiebepaling) en artikel 15.1 (toezicht), geldende versie
- Autoriteit Persoonsgegevens — Cookies (soorten cookies, toestemming, cookiewall, ongeldige toestemming)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Heldere cookiebanners (negen vuistregels, eerste laag, intrekken, gerechtvaardigd belang, CMP's, vergelijkbare technieken)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Trackingcookies (persoonsgegevens, bewaartermijn, socialemediaknoppen, video, anonimiseren, aantonen van toestemming, cookiewall)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Cookies en uw organisatie: zorg voor een goed beleid (alternatieven, geen banner zonder tracking, professioneel advies, audittool EDPB)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Zo houdt de AP toezicht op cookies (strenger toezicht sinds 2024, hulpmiddel, waarschuwingsbrieven)
- Autoriteit Persoonsgegevens — AP waarschuwt 50 organisaties om misleidende cookiebanner (15 april 2025)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Driekwart websites past misleidende cookiebanner aan na waarschuwing (11 november 2025)
- Autoriteit Persoonsgegevens — AP onderzoekt websites vanwege misleidende cookiebanner (16 oktober 2026)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Boete van 600.000 euro voor tracking cookies op Kruidvat.nl (16 juli 2024)
- Autoriteit Persoonsgegevens — Besluit op bezwaar boete Coolblue (24 december 2024)
- EDPB — Report of the work undertaken by the Cookie Banner Taskforce (aangenomen 17 januari 2023)
- EDPB — Guidelines 2/2023 on Technical Scope of Art. 5(3) of ePrivacy Directive, versie 2.0 (aangenomen 7 oktober 2024)
- EDPB — Opinion 08/2024 on valid consent in the context of consent or pay models implemented by large online platforms
- Google Ads Help — Over de toestemmingsmodus (geen banner, basis- en geavanceerde implementatie)
- Google Tag Platform — Consent mode overview (toestemmingstypen, verantwoordelijkheid voor toestemming)
- Google — EU user consent policy (EER, VK en Zwitserland, registratie en intrekken van toestemming)